Geïntegreerd Bosbeheer
Laatst gewijzigd: 15-06-2010In de praktijk blijkt dat niet iedereen hetzelfde verstaat onder Geïntegreerd Bosbeheer. Om helder te maken wat precies bedoeld wordt met Geïntegreerd Bosbeheer, is hieronder een definitie opgesteld. Ook geven we kort aan hoe Geïntegreerd Bosbeheer sinds het begin van de jaren negentig vanuit het rijksbeleid wordt gestimuleerd.
Definitie
Geïntegreerd Bosbeheer is een beheervorm die erop is gericht de verschillende functies van het bos op kleine schaal (op opstandniveau) te integreren. De nadruk ligt daarbij op het optimaal combineren van de natuurfunctie, de houtproductiefunctie en de recreatiefunctie (belevingswaarde). Geïntegreerd Bosbeheer maakt gebruik van natuurlijke processen en werkt via de weg van geleidelijkheid. Het heeft – mede daardoor – veelal een investeringsarm karakter. Het bos is opengesteld. Beheermaatregelen zijn gericht op de ontwikkeling van een naar boomsoort en leeftijd gemengd bos dat een gevarieerde en kleinschalige structuur heeft. Er is ruimte voor dood hout, inheemse boomsoorten, (hout-)kwaliteitsbomen en markante bomen.
Bij Geïntegreerd Bosbeheer wordt aan de functies natuur, houtproductie en recreatie niet altijd hetzelfde gewicht toegekend. Een boseigenaar kan bijvoorbeeld de nadruk leggen op de houtproductie of juist op de natuurfunctie. Ook kan hij veel of weinig aandacht besteden aan de mogelijkheden voor recreanten om van het bos te genieten. Uitgangspunt is dat de functies natuur, houtproductie en recreatie alle drie serieus worden genomen. Ze zijn alle drie mede bepalend voor de doelstelling en voor de vertaling hiervan naar concrete bosbeheermaatregelen. De uitdaging is om de drie functies elk zo goed mogelijk te vervullen.
Rijksbeleid
De beleidsmatige basis voor stimulering van Geïntegreerd Bosbeheer in Nederland is het Bosbeleidsplan (LNV, 1993). Uitgangpunt in dit beleid is het verhogen van de natuurwaarde van het multifunctionele bos zonder de houtproductiedoelstelling op te geven. De ambitieuze doelstelling op het gebied van houtproductie die is geformuleerd in het Bosbeleidsplan, is in de Nota Natuur voor Mensen, Mensen voor Natuur (LNV, 2000) losgelaten. Hierin wordt wel gesteld dat duurzame houtproductie in minimaal 70% van het bosareaal op het niveau van de afgelopen jaren mogelijk moet blijven. De natuur- en recreatiefunctie staan in de nota centraal.
In aansluiting op het Bosbeleidsplan, draait het bij Geïntegreerd Bosbeheer vooral om integratie van de natuur- en houtproductiefunctie. Daarbij gaat het bijna steeds om toename van de natuurwaarde zonder veel verlies van houtproductie.
Planning en Bedrijfsvoering
Er wordt bij Geïntegreerd Bosbeheer (betrekkelijk) kleinschalig ingegrepen, maar maatregelen worden wel voortvarend aangepakt en bij voorkeur in één keer over een groter bosoppervlak uitgevoerd. Een dergelijke rationele aanpak werkt immers efficiënt en kostenbesparend. Bovendien wordt de rust in het bos bevorderd, doordat na een ingreep een aantal jaren niet in het bos gewerkt hoeft te worden.
Planning van bosbeheermaatregelen is bij Geïntegreerd Bosbeheer complexer dan bij vlaktegewijs beheer. Het belang van een goede planning is daardoor groot. Men moet overzicht hebben over het gehele bos om binnen een bepaalde opstand weloverwogen beslissingen te kunnen nemen. Kijken naar de kwaliteiten en potenties van een concrete opstand is echter net zo belangrijk.
De uitvoering van beheermaatregelen en de inzet van middelen die hiervoor nodig zijn, hebben hun weerslag op de bedrijfsvoering van een bosbedrijf dat volgens de uitgangspunten van Geïntegreerd Bosbeheer werkt.
Geïntegreerd Bosbeheer werkt enerzijds kostenbesparend via:
- het uitvoeren van zo weinig mogelijk ingrepen die niet kostendekkend zijn
- het benutten van natuurlijke processen en van het bestaande bosecosysteem
Anderzijds is de planning en uitvoering van beheermaatregelen in geïntegreerd bos betrekkelijk complex en wordt geen optimalisatie van de houtproductie nagestreefd, maar een optimale mix van de houtproductie-, natuur- en recreatiefunctie. Dit kan leiden tot wat hogere kosten en/of lagere inkomsten ten opzichte van een vlaktegewijs beheer dat puur op houtproductie gericht is. Uitgangspunt is dat Geïntegreerd Bosbeheer door het investeringsarme karakter op de lange termijn goedkoper is dan vlaktegewijs houtproductie-beheer. De toekomst moet uitwijzen of dit inderdaad zo is.
Relatie tot Pro Silva en ‘Naturgemässe Waldwirtschaft’
Geïntegreerd Bosbeheer heeft veel overeenkomsten met Pro Silva-beheer en ‘Naturgemässe Waldwirtschaft’. Zowel Geïntegreerd Bosbeheer als Pro Silva en ‘Naturgemässe Waltwitschaft’ zijn beheervormen die werken met (betrekkelijk) kleinschalige ingrepen, waardoor er continu een bosklimaat aanwezig blijft. Ook het (mede) gebruiken van natuurlijke verjonging en het streven naar een gemengd bos met bomen van verschillende afmetingen en boomgroepen in verschillende stadia van ontwikkeling, hebben ze gemeenschappelijk. Oorspronkelijk was er echter een duidelijk verschil in doelstelling. Pro Silva en ‘Naturgemässe Waltwitschaft’ zijn vanouds op de houtproductie gericht, terwijl Geïntegreerd Bosbeheer naast de houtproductie ook een natuur- en recreatiedoel heeft. Tegenwoordig is de betekenis van Pro Silva (in Nederland) dusdanig veranderd dat het verschil met Geïntegreerd Bosbeheer min of meer is verdwenen.
Naar normale weergave