Maatregelen per natuurtype
Laatst gewijzigd: 09-02-2009Beheermaatregelen worden bepaald door de doelstelling voor het terrein en/of de beheerstrategie: hoe wil ik mijn doel bereiken. Er zijn twee manieren om naar het doel van een terrein te kijken: via natuurdoeltypen of via de functies van het terrein (natuur, recreatie, landschap, productie, etc.) Uiteraard zijn er vele dwarsverbanden.
Op deze pagina vindt u informatie over maatregelen gerelateerd aan natuurdoeltypen, gebaseerd op het Handboek Natuurdoeltypen. De functie natuur is hier het belangrijkste. Informatie over maatregelen gerelateerd aan meerdere functies van het terrein vindt u op deze pagina.
Natuurdoeltypen
In het Handboek Natuurdoeltypen worden drie beheerstrategieën onderscheiden: nagenoeg- natuurlijk (Hoofdgroep 1), begeleid-natuurlijk (Hoofdgroep 2) of half-natuurlijk (Hoofdgroep 3).
Bij de eerste twee hoofdgroepen is er absoluut sprake van een zeer hoge mate van natuurlijkheid en bij hoofdgroep 3 van een tevoren vastgesteld landschapspatroon. Wanneer de natuur zich in deze 3 hoofdgroepen om welke reden dan ook niet kan ontplooien, moet worden gekozen voor afgeleiden ervan, die alle in hoofdgroep 4 terecht komen; de zogenaamde multifunctionele afgeleiden. Hieronder zijn deze 4 groepen verder uitgewerkt.
- Nagenoeg-natuurlijk - zie maatregelen nagenoeg-natuurlijk
- Hoogveenlandschap
- Open zee
- Estuarium
- Duinlandschap
- Zout getijdenlandschap
- Zand- en beekdallandschap
- Begeleid-natuurlijk - zie maatregelen begeleid-natuurlijk
- Heuvellandschap
- Veenoermoeras
- Zoetwatergetijdenlandschap
- Kleiboslandschap
- Half-natuurlijk - zie maatregelen half-natuurlijk
- Permanente bron
- Snelstromend riviertje
- Brak stilstaand water
- Trilveen
- Duinplas
- Kalkgrasland
- Bloemrijk grasland van het heuvelland
- Natte duinheide
- Wilgenstruweel
- Zandverstuiving
- Multifunctioneel - zie maatregelen multifunctioneel
- Rietcultuur
- Multifunctioneel bos
- Grasland met alleen wintergastenopvang
- Multifunctionele wateren
- Geriefhoutbosje
- Singel
- Weidevogelgrasland
- Poel
Deze lijst is verre van compleet. Het Handboek onderscheidt alleen al in de eerste 3 hoofdgroepen 92 natuurdoeltypen.
Er worden geen natuurdoeltypen onderscheiden die behoren tot de hoofdgroep 0: volledig natuurlijk. In tegenstelling tot elders in Europa, is in Nederland nergens sprake van het geheel en al ongestoord verlopen van natuurlijke processen. Daarvoor is de menselijke invloed op waterhuishouding, bodem, reliëf, flora en fauna te groot. Nagenoeg-natuurlijke typen zijn in Nederland het maximaal haalbare.
Maatregelen Nagenoeg-natuurlijk
Voor nagenoeg natuurlijke terreintypen is er bijna of helemaal geen beheer nodig, naast enige inrichtingsmaatregelen en voorwaardescheppende inspanningen (planologische bescherming, afspraken over naburige activiteiten, milieukwaliteit, etc.). Het beste wat je bijvoorbeeld met de Wadden kunt doen is er afblijven en zorgen dat vervuiling en verstoring van buitenaf minimaal zijn. Voor de meeste andere terreintypen ligt dat anders. Daar is beheer wel degelijk gewenst en zelfs noodzakelijk.
Maatregelen Begeleid-natuurlijk
In hoofdgroep 2 is het beheer voornamelijk procesgericht, op landschapsschaal. De natuurlijke processen moeten hun gang weer kunnen gaan en als dat over een groot genoeg oppervlakte gebeurt dan zal er sprake zijn van succes. Waterpeilbeheer en integrale begrazing zijn maatregelen die vaak moeten worden toegepast.
Soms zijn in de beginfase ook grootschalige inrichtingsmaatregelen nodig.
Maatregelen Half-natuurlijk
Voor hoofdgroep 3 is er naast het procesgerichte beheer (waterpeil en begrazing) ook kleinschaliger zogenaamd patroongericht beheer nodig. Veelal beslaan half-natuurlijke typen kleine oppervlakten. Voor het handhaven van bepaalde soorten zijn vaak zeer specifieke maatregelen nodig. Ook kan het nodig zijn om bepaalde aardkundige, cultuurhistorische of archeologische waarden te beschermen om juist niet landschapsvormende processen te laten optreden. Voorbeelden daarvan zijn het beschermen van verkavelingpatronen, het maaien van grafheuvels en het handhaven van lanen.
Concrete maatregelen zijn, afhankelijk van type natuur en specifieke situatie: baggeren, maaien, kappen, plaggen, populatieomvangbeheer (o.a. jacht) en afzetten.
Maatregelen Multifunctioneel
De Multifunctionele natuur beslaat nu en in de toekomst verreweg het grootste gedeelte. Bij die vorm van natuur spelen andere functies dan natuur (biodiversiteit, aanwezigheid van complete plantengemeenschappen, voorkomen van bepaalde soorten, etc.) ook een grote rol. In hoofdgroep 4 komen alle maatregelen voor die in de andere hoofdgroepen ook aan de orde zijn. Het enige verschil is dat andere functies dan natuur het belangrijkst zijn, zoals productie of recreatie.