Bestrijding invasieve soorten
Laatst gewijzigd: 30-03-2009In toenemende mate krijgt Nederland te maken met invasieve exoten, ofwel planten en dieren die van nature niet in Nederland voorkomen en inheemse planten en dieren verdringen. Research voor Beleid heeft onderzocht hoe de bestrijding van invasieve exoten het best kan worden aangestuurd. Het overheidsbeleid voor invasieve exoten is vooral gericht op preventie, maar als nieuwe soorten ondanks preventieve maatregelen toch in de natuur terecht komen is het van belang om snel in te grijpen op het moment dat populaties nog klein en beheersbaar zijn. Ook voor gevestigde schadelijke exoten is het wenselijk beheersmaatregelen te nemen.
In opdracht van het Bosschap en het ministerie van LNV heeft Research voor Beleid in samenwerking met Bureau Waardenburg, adviseurs voor milieu en ecologie, onderzoek uitgevoerd naar sturingsinstrumenten die de overheid kan inzetten om terreineigenaren te stimuleren beheersmaatregelen te treffen ter bestrijding van invasieve exoten. Omdat het beleid voor invasieve exoten nieuw is, richt het onderzoek zich op de aanpak van huidige ziekten en plaagsoorten, om zo op basis van huidige ervaringen te leren voor de aanpak van toekomstige invasieve exoten en andere ziekten en plagen. Zo wordt de bestrijding van de Amerikaanse Vogelkers gestimuleerd door voorlichting, maar worden bij het Jacobskruiskruid daarnaast ook instrumenten als een convenant of een verordening ingezet.
Uit het onderzoek blijkt dat een door alle relevante partijen ondersteunde en permanente aanpak vereist is. Het draagvlak voor een dergelijke aanpak komt door een aantal knelpunten niet altijd tot stand. Een gebrek aan eenduidige en/of tijdig beschikbare kennis, uiteenlopende visies en belangen en de hoge bestrijdingskosten werken belemmerend. De perceptie van de schadelijkheid van een soort kan sterk uiteenlopen. Zo waarderen natuurorganisaties het Jacobs-kruiskruid in hoge mate als voedsel- en waardplant, terwijl veehouders beducht zijn voor het voor hun vee dodelijke gif. De schade die invasieve exoten aanrichten, is moeilijk toerekenbaar aan specifieke partijen en zijn de voor de bestrijding relevante partijen soms moeilijk bereikbaar. Wet- en regelgeving die de bestrijding aan sturen, is vaak moeilijk handhaafbaar en de handhaving heeft ook vaak weinig prioriteit. Tot slot werkt het belemmerend voor het ontwikkelen van draagvlak dat sturingsinstrumenten bijvoorbeeld vanuit politieke overwegingen worden ingezet en dan niet altijd passend zijn bij de heersende problematiek.
Op grond van de knelpunten zijn enkele lessen getrokken voor de bestrijding van invasieve exoten. Hieruit blijkt dat er onder meer behoefte is aan een gezaghebbende kennismakelaar die zo tijdig en eenduidig mogelijk informatie verschaft over te verwachten exoten, effectieve bestrijdingsmethoden en sturingsinstrumenten. Daarnaast hebben partijen in het veld behoefte aan een ‘gidsfunctie’ van het ministerie van LNV. In voorkomende gevallen zouden overheden de regie in handen moeten willen nemen en/of de bestrijding subsidiëren.
Subsidies en maximaal bindende convenanten kunnen bijdragen aan een effectieve bestrijding van invasieve exoten en ook voorlichting kan als flankerend instrument tot positieve effecten leiden. Maatwerkoplossingen op het vereiste geografische schaalniveau (lokaal, regionaal) die aanhaken op de belemmeringen van verschillende partijen lijken de geëigende aanpak om de bestrijding effectief aan te sturen. Een voorbeeld van een dergelijke maatwerkoplossing is de Friese Iepenwacht. Partijen (overheden en terreinbeheerders) zijn via een convenant gebonden aan de stichting Iepenwacht die de bestrijding van de Iepziekte uitbesteedt aan een externe organisatie.
Rapport: Bestrijding van invasieve exoten: Onderzoek naar het sturingsintrumentarium (pdf)