Gemeenschappelijk Landbouwbeleid

Wat is gemeenschappelijk landbouwbeleid?

Het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB) van de EU bestaat uit twee pijlers:

• de marktordening
• plattelandsontwikkeling 

De marktordening 

Het GLB is erop gericht om binnen de EU agrarische ondernemers een redelijke levensstandaard te bieden en de consumenten te voorzien van kwaliteitsvoedsel voor een eerlijke prijs.

Het GLB is ingevoerd na een 10 jaar durende periode van voedseltekorten. Het beleid was er toen op gericht om de zelfvoorzienendheid voor de productie van basisvoedingsmiddelen in de EU te subsidiëren en daarmee enerzijds betaalbare prijzen voor de cunsument te garanderen en anderzijds de landbouw levensvatbaar te houden. Begin jaren tachtig leidde dit tot grote overschotten.

In de jaren negentig wijzigde het GLB op belangrijke punten. Er kwamen productiebeperkingen om productieoverschotten te voorkomen en meer aandacht voor milieuvriendelijk produceren. Boeren krijgen een rechtstreekse inkomenssteun om hun inkomen op peil te houden, maar de koppeling tussen die steun en hun productie is losgelaten.  

Plattelandsontwikkeling

Het plattelandsontwikkelingsbeleid, gestart in 2003, zorgt voor het voortbestaan van het platteland zoals we dat kennen. Boeren kunnen hierin een rol spelen en om hun inkomenssteun te behouden moeten zij zich daarom houden aan een aantal normen op het gebied van milieu, voedselveiligheid en dierenwelzijn (cross compliance). Het kabinet vindt dat de komende jaren de inkomenssteun steeds sterker gekoppeld moet worden aan het realiseren van deze maatschappelijke waarden.

Het kabinet wil dat het landbouwbeleid in de toekomst meest gericht wordt op boeren en plattelandsondernemers die actief zijn in gebieden waar dat zonder steun niet mogelijk is en die daar publieke diensten leveren die anders verloren zouden gaan en/of die prestaties leveren op het gebied van bijvoorbeeld landschap, natuur/biodiversiteit en waterbeheer. Voor het leveren van deze diensten aan de samenleving moeten zij een passende beloning krijgen. 

Doelstellingen

Door de accentverschuiving in het GLB, zijn nieuwe doelstellingen (voorheen art. 39 Verdrag van Rome 1957) van toepassing:

• vergroten van marktgerichtheid en concurrentievermogen van Europese landbouw;
• verbeteren van veiligheid en kwaliteit van de producten;
• integratie van natuur en milieu in het landbouwbeleid;
• ontwikkeling van de plattelandsgebieden.

Periode

Het GLB is sinds 1962 in Europa actief. Steeds meer landen sluiten zich aan.

Instrumenten

De financiering, die voorheen door het Europees Oriëntatie- en Garantie Fonds voor de Landbouw( EOGFL) werd verzekerd, is vanaf 1 januari 2007 ten laste gekomen van twee nieuwe fondsen:

• het Europees Landbouw Garantie Fonds (ELGF) voor de uitgaven van het marktbeleid en de rechtstreekse betalingen (1e pijler)
• het Europees Landbouw Fonds voor Plattelands Ontwikkeling (ELFPO) voor de maatregelen inzake plattelandsontwikkeling (2e pijler).

Niet alleen neemt de landbouwsteun af, ook de manier waarop en de voorwaarden waartegen zij verstrekt wordt, is fundamenteel gewijzigd. Het huidige hervormde beleid kenmerkt zich door:

• ontkoppeling directe inkomenssteun; de steun wordt verleend als ontkoppelde bedrijfstoeslag, ongeacht wat geteeld wordt;
• verplichte cross-compliance; om steun te ontvangen moet aan eisen op het gebied van milieu, voedselkwaliteit en dierenwelzijn worden voldaan;
• introductie verplichte modulatie; vanaf 2007 wordt 5% van de inkomenstoeslagen overgeheveld naar het plattelandsfonds dat op deze manier versterkt wordt.

Daarnaast worden op beperkte schaal ook andere instrumenten, zoals restituties en productsteun, toegepast. Deze instrumenten hadden in het verleden de overhand.

Stand van zaken

De resultaten van de maatschappelijke consultatie naar de toekomst van het Europese GLB zijn bekend. De consultatieronde bestond uit een publieksonderzoek, rond-de-tafelgesprekken, keukentafelgesprekken en een internetconsultatie.

Een schoon milieu, karakteristieke landschappen en dierenwelzijn staan volgens Nederlanders in de top 3 van maatschappelijke waarden die tot uiting moeten komen binnen het Europees landbouwbeleid.

Uit de consultatieronde bleek dat er maatschappelijke steun is om:

• duurzaam ondernemerschap in de landbouw verder te versterken;
• maatschappelijk waardevolle natuurgebieden en landschappen te beschermen door de rol van de onderneming in het behoud en beheer van deze gebieden te versterken;
• na te gaan welke mogelijkheden er in Europees verband zijn om (ook) via het GLB dierenwelzijn verder te stimuleren;
• voedselzekerheid als doel van het GLB niet uit het oog te verliezen en sterker te plaatsen in het licht van de genoemde mondiale ontwikkelingen.  

In 2008 is het huidige GLB geëvalueerd. Deze evaluatie heet health check. In november 2008 is een akkoord bereikt. Er komt meer marktwerking in het landbouwbeleid, waardoor Europese boeren de concurrentie met de wereldmarkt beter aankunnen. Het melkquotum wordt verruimd en er komt meer aandacht voor plattelandsbeleid.  

Verder lezen

Websites:

• Activiteiten van de Europese Unie - Landbouw 
• www.rlg.nl/CAP (implementatie van het Landbouwbeleid in de 27 EU- lidstaten)
• EU-subsidies landbouw en visserij

Documenten:

• Houtskoolschets Europees Landbouwbeleid 2020: Langetermijnvisie op de toekomst van het Europees Landbouw- en plattelandsbeleid
• Verslag van de Landbouwraad van 28 november 2008: kamerbrief over de uitkomsten van de Landbouwraad van 28 november 2008. 
• Besluit openbaarmaking subsidiegegevens gemeenschappelijk landbouw beleid 2007
• Wijziging Beleidsregel openbaarmaking subsidiegegevens GLB 2007
• Europese Unie: Gemeenschappelijk landbouwbeleid uit de doeken gedaan
• Verslag keukentafelgesprekken GLB (pdf)
• Eindrapportage internetdiscussie GLB (pdf)
• Rapportage maatschappelijke consultatie GLB (pdf)
• Advies Sociaal- Economische Raad (SER): advies over de 'Waarden van de landbouw'