Cultuurhistorie
Laatst gewijzigd: 11-03-2010Wat is Cultuurhistorische waarde?
Het Nederlandse landschap is ontstaan vanuit natuurkrachten en menselijke invloeden in de loop van vele eeuwen. De ruimte waarin we leven kent een schat aan cultuurhistorische informatie over vroeger en nu. Dit geldt zowel voor het platteland als voor steden: Nederland kent een grote dichtheid en diversiteit aan historische steden.
Sommige cultuurhistorische kenmerken zijn kleinschalig, zoals molens in een weidelandschap, hunebedden op de Drentse heide of oude gebouwen langs een gracht. Andere echter zijn grootschalig, zij vertegenwoordigen het "Grand Design" van ons land. Het zijn deze grachtengordels, polders en droogmakerijen of militaire waterlinies die de culturele identiteit van Nederland in internationaal verband sterk bepalen en kleuren. (bron: Nota Belvedere, 1999)
Doelstellingen
De overheid vindt het belangrijk cultuurhistorische waarden in het landschap te beschermen. Een strategie waarin de cultuurhistorie uitgangspunt is voor ruimtelijke planvormingsprocessen is weergegeven in de Nota Belvedère. De strategie die hierbij past is "behoud door ontwikkeling": cultuurhistorie vormt het uitgangspunt voor ruimtelijke planvormingsprocessen. Het doel hiervan is tweeledig: verbetering van de kwaliteit van de leefomgeving en behoud van het cultuurhistorisch erfgoed. Hiermee wordt cultuurhistorie meer betrokken bij ruimtelijke ontwikkelingen.
Periode
De nota Belvedère is in 1999 gepubliceerd uit een samenwerking tussen de ministeries Onderwijs, Cultuur en Wetenschappen (OCW), Landbouw, Natuurbeheer en Voedselkwaliteit (LNV), Volkshuisvesting, Ruimtelijke Ordening en Milieubeheer (VROM) en Verkeer en Waterstaat (V&W). De looptijd van dit beleidsdocument is van 2000 tot 2009. Vanaf 2010 zijn de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE) en Stichting Erfgoed Nederland de eerste aanspreekpunten voor de verdere ontwikkelingen in het denken over erfgoed en ruimte.
Op 1 november 2005 is in Nederland de Europese Landschaps Conventie (ECL) van kracht geworden. Hiermee erkent Nederland het landschap als essentieel onderdeel van de leefomgeving van mensen.
Werelderfgoed
Onder werelderfgoed wordt cultureel en natuurlijk erfgoed verstaan dat voor de mensheid behouden moet blijven vanwege unieke waarde. Het gaat om monumenten, gebouwencomplexen en landschappen. De UNESCO heeft 7 gebieden en gebouwen in Nederland op de lijst van werelderfgoederen geplaatst.
Deze 7 gebieden zijn:
- Schokeiland en omgeving (1995)
- de Stelling van Amsterdam (1996)
- Molens van Kinderdijk (1997)
- Het Woudagemaal in Lemmer (1998)
- de Beemster (1999)
- Rietveld-Schröderhuis in Utrecht (2000)
- Waddenzee (2009)
Daarnaast is een aantal gebieden en objecten op de voorlopige lijst geplaatst, waaronder de Nieuwe Hollandse Waterlinie.
De rijksoverheid is verplicht om de werelderfgoederen in eigen land te beschermen. Meer informatie is te vinden op deze site van UNESCO (engels).
De Waddenzee
De Waddenzee is een primeur alszijnde het eerste natuurlijke werelderfgoed en het eerste werelderfgoed in meerdere landen. Door plaatsing van de Waddenzee op de Werelderfgoedlijst onderstreept UNESCO dat de Waddenzee beschikt over bijzondere, universele waarden als 'onvervangbaar' en 'uniek', waardoor de Waddenzee als eigendom van de hele wereld mag worden beschouwd. De Waddenzee is wereldwijd gezien het grootste natuurlijke systeem van zand- en slikplaten en laaggelegen, beschermende eilanden.
UNESCO hanteert verschillende criteria om te beoordelen of een gebied of landschap in aanmerking komt voor het predicaat 'Werelderfgoed'. De Waddenzee is op drie van deze criteria uniek in haar soort gebleken. Allereerst kent de Waddenzee veel verschillende soorten leefomgevingen. De Waddenzee huisvest ruim 10.000 soorten land- en waterdieren, van ééncellige organismen tot vissen, vogels en zoogdieren. Ieder jaar maken maar liefst 10 tot 12 miljoen vogels uit alle windstreken (bijvoorbeeld Canada, Azië en Noord-Siberië) op doorreis een onmisbare tussenstop in het Waddengebied. Daarnaast laat de Waddenzee op indrukwekkende wijze zien hoe natuur, planten en dieren zich continu aanpassen aan de wisselende landschappen, in een gebied waar zoet water (van land) en zout water (van de oceaan) elkaar ontmoeten. Ten slotte is de Waddenzee van wereldbelang omdat ze veel vertelt over de geschiedenis van de aarde.
Bij elkaar gaat het om een gebied van bijna 1.000.000 hectare.
Tevens is gelijk met de positieve beslissing de website www.waddenzeewerelderfgoed.nl de lucht in gegaan.
Instrumenten
Van 2009 tot 2009 bestond de Subsidieregeling Belvedere. Vanaf 2010 voert het Stimuleringsfonds voor Architectuur de subsidieregeling uit. Buiten deze regelingen zijn er geen regelingen die zich expliciet op het raakvlak van ruimtelijke ordening en cultuurhistorie bevinden. Daar komt nog bij dat veel 'gangbare' inrichtingsprojecten, zoals beekherstel, niet in aanmerking komen voor bijdragen uit (Europese) regelingen. Om uw kansen te vergroten kunt u het beste het doel van het project verbreden en er bijvoorbeeld recreatieve voorzieningen en de versterking van cultuurhistorische waarden aan toevoegen. Om een beroep op de diverse subsidieregelingen te kunnen doen, is het dus belangrijk om een project meer omvattend te maken.
Dwarsverbanden
Provincies versterken met gebiedsgericht beleid de ruimtelijke kwaliteit.
Verder lezen
Websites:
- Belvedere Overheidswebsite waar het beleid, doelstellingen en regelingen m.b.t. cultuurhistorie in Nederland uitgebreid beschreven staat.
- Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed (RCE)
- Stichting Erfgoed Nederland
- KICH, Kennisinfrastructuur Cultuurhistorie, een website waarin cultuurhistorische informatie centraal staat.
Documenten: